Takma adı Şehid-i Ala ve Gazi-i Namdar
forumexe.com - Enver Paşa Doğum 22 Kasım 1881
İstanbul
Ölüm 4 Ağustos 1922
Çeğen köyü Tacikistan
Bağlılığı Osmanlı İmparatorluğu
Hizmet yılları 1899-1918
Rütbesi Mirliva
Birimleri Üçüncü Ordu Kafkas İslam Ordusu
Savaşları/Çatışmaları Trablusgarp Savaşı Balkan Savaşları Sarıkamış Harekâtı Bakü Muharebesi Tacikistan - Bolşevik Savaşıİsmail Enver (Osmanlıca: اسماعيل انور; d. 22 Kasım 1881 İstanbul - ö. 4 Ağustos 1922 Tacikistan) Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında etkin olan Türk asker ve siyaset adamı. Daha çok Enver Paşa ismiyle tanınmıştır. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kurucu ve önderleri arasında bulunmuş 1913'te "Babıali Baskını" adı verilen askeri darbeyle cemiyetin iktidara gelmesini sağlamış 1914'te Almanya ile askeri ittifaka önayak olarak Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesine öncülük etmiş savaş yıllarında "Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili" sıfatıyla askeri politikayı yönetmiştir.
I. Dünya Savaşı'nın yenilgi ile sonuçlanması üzerine Almanya ve Rusya'da Türk halkları'nın biraraya getirilmesi amaçlı pek çok mücadelede bulunmuş Sovyet hükûmetinin desteğini kaybettikten sonra Orta Asya Türklerini Rus işgaline karşı ayaklandırmak amacıyla gittiği Türkistan'da Bolşevik Ruslar'a karşı yaptığı bir çatışma sırasında ölmüştür.
1914'te Padişah Abdülmecit'in torunu (Şehzade Süleyman'ın kızı) Naciye Sultan'la evlenerek Osmanlı hanedanına damat olmuştur. Bu evlilikten Türkân Mayatepek (ö.1989) ve Mahpeyker Ürgüp adlı kızları ve Ali Enver Akoğlu (1921-1971) adlı bir oğlu vardır. Enver Paşa Genel Kurmay eski başkanlarından Kazım Orbay'ın da kayınbiraderiydi.
Konu başlıkları [göster]
Yaşamı [değiştir]

1881’de İstanbul’da dünyaya geldi. Babası Hacı Ahmet Paşa annesi Ayşe Hanım’dır. Ailenin 6 çocuğundan en büyüğüdür[1]. Önce Nafia Nezareti (Bayındırlık Bakanlığı)’nda fen memurluğu yapan daha soran surre emini olarak sivil paşalık rütbesine yükselen Hacı Ahmet Paşa’nın görevi nedeniyle çocukluğu farklı şehirlerde geçti. İlkokulu İstanbul'da okuduktan sonra 1894’te Manastır Askeri Rüştiyesi’ni 1897’de İstanbul’daki Soğukçeşme Askeri İdadisi’ni tamamladı. Harp okulunu 1899'da piyade teğmeni olarak bitirdikten sonra 1902'te kurmay yüzbaşı olarak Harp Akademisinden derece alarak mezun oldu. Selânik'teki Üçüncü Ordu'nun emrine girdi.
Manastır ve Üsküp’te çeşitli askeri görevlerde bulunduktan sonra 1904’te kolağası 1905’te kurmay 1906’da binbaşı oldu. Ekim 1907'de Manastır civarında eşkiya takibi ile görevlendirildi. 1908 yılına kadar devam ettiği bu görev sırasında Bulgar çetelerine karşı verdiği mücadeleler onda milliyetçilik fikrinin gelişmesinde rol oynadı. Amcası Yüzbaşı Halil Bey ile konuşarak[2] merkezi Paris’te bulunan Jön Türk Hareketi’nin Selanik’teki bir kolu olan Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’ne (sonraki adıyla İttihat ve Terakki Cemiyeti) katılmayı kabul etti. Bursalı Mehmet Tahir Bey'in rehberliği[2] ile cemiyete on ikinci üye olarak kabul edildi. Kendisine Cemiyetin Manastır şubesini kurmak görevi verildi[1].
Hürriyet Kahramanı [değiştir]
İttihat ve Terakki’nin başlattığı ihtilal hareketleri içinde yer alan Binbaşı Enver Bey kızkardeşi Hasene Hanım'ın eşi olan ve sarayın adamı olarak bilinen Selanik Merkez Kumandanı Kurmay Albay Nazım Bey’i öldürme planı içinde yer aldı[3]. 11 Haziran 1908 günü gerçekleşen suikast girişimi Nazım Bey'in ve onu öldürmekle görevli fedai Mustafa Necip Bey'in yaralanması ile sonuçlanırken Enver Bey Divan-ı Harb’e sevkedildi. Ancak İstanbul’a gitmek yerine 12 Haziran gecesi dağa çıkıp ihtilal başlatmak üzere Manastır'a doğru yola çıktı. Resne'de Resneli Niyazi Bey'in dağa çıktığını öğrenince Manastır yerine Tikveş'e yöneldi ve cemiyeti orada yaymaya çalıştı[2].Ohrili Eyüp Sabri Bey de onu izledi. Bu hareket padişah tarafından II. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde önemli rol oynadı. Dağa çıkan subaylar arasında en kıdemlisi olduğu ve önemli faaliyetler gerçekleştirdiği için Enver Bey bir anda “hürriyet kahramanı” olarak kabul edildi İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin askeri kanadının en önemli isimlerinden birisi oldu. Meşrutiyetin ilanından sonra Makedonya Genel Müfettişliği ve Berlin askeri ateşeliği gibi görevlerde bulundu.
Kaynak: FoRuMeXe.CoM http://www.forumexe.com/frm/showthread.php?t=146543
Berlin Askeri Ateşeliği [değiştir]
5 Mart 1909’da Berlin Askeri Ateşesi olarak görevlendirilen Enver Bey bu görev sırasında Alman kültürü ile tanıştı ve çok etkilendi[1]. İstanbul’da 31 Mart Olayı’nın patlak vermesi üzerine geçici olarak yurda döndü. İsyanı bastırmak üzere Selanik'ten İstanbul'a giden ve komutanlığını Mahmut Şevket Paşa'nın üstlendiği Hareket Ordusu’na katıldı; hareketin kurmay başkanlığını Kolağası Mustafa Kemal Bey'den devraldı. İsyan bastırıldıktan sonra II. Abdülhamit tahttan indirilmiş yerine Mehmet Reşat geçmişti. Kurulan İbrahim Hakkı Paşa kabinesinde Harbiye Nazırlığı görevi beklenildiği gibi Enver Bey’e değil Mahmut Şevket Paşa’ya verildi.
Enver Bey isyan bastırıldıktan sonra tekrar Berlin’e gitti. 1911’de İstanbul’a döndü ve Sultan Mehmet Reşat’ın yeğeni Naciye Sultan ile nişanlandı. Arnavutluk’ta çıkan isyan üzerine gittiği İşkodra’da isyanın bastırılmasında etkili oldu. Daha sonra Berlin’e geçtiyse de İtalyanlar’ın Trablusgarp’a saldırmaları üzerine yurda döndü.
Kaynak: FoRuMeXe.CoM http://www.forumexe.com/frm/showthread.php?t=146543
Trablusgarp Savaşı [değiştir]
İtalyanlara karşı bir gerilla savaşı yürütülmesi fikrini İttihat ve Terakki Cemiyeti üyelerine kabul ettirdikten sonra Kolağası Mustafa Kemal Bey ve Paris Ataşemiliteri Binbaşı Fethi(Okyar) Bey ile bölgeye giden Enver Bey Bingazi ve Derne'deki kuvvetlerin başına geçti; 20bin kişiyi seferber etmeyi başardı ve adına para bastırarak bölgeye hakim oldu[4]. Bir yıl süren mücadele sonunda Balkan Savaşı’nın başlaması üzerine diğer Türk subaylarla birlikte İstanbul'a çağrıldığı için bölgeyi terk etti. İtalyan kuvvetlerine karşı verdiği başarılı mücadele nedeniyle 1912'de yarbaylığa yükseldi[5].
Babıali Baskını [değiştir]
Balkan Savaşı’na katılmak üzere diğer gönüllü subaylarla birlikte Bingazi’den ayrılan Yarbay Enver Bey düşman kuvvetlerinin Çatalca’da durdurulmasında önemli rol oynadı[5]. I. Balkan Savaşı yenilgi ile sonuçlanmıştı. Kamil Paşa hükümeti kendilerine Londra Konferansı’nda önerilen Midye-Enez sınırını kabule yanaşıyordu. İttihatçıların kendi aralarında yaptığı ve Enver Bey’in de katıldığı toplantıdan zor kullanarak hükümeti devirme kararı çıktı. 23 Ocak 1913 günü Enver Bey’in öncü rolü oynadığı Babıali Baskını gerçekleşti. Baskın sırasında Harbiye Nazırı Nazım Paşa Yakup Cemil tarafından öldürüldü; Enver Bey Mehmet Kamil Paşa’ya istifasını imzalattı ve padişahı ziyaret ederek Mahmut Şevket Paşa’nın sadrazam olmasını sağladı. Böylece İttihat ve terakki Cemiyeti askeri darbe ile iktidarı ele geçirmiş oldu.
Balkan Savaşı [değiştir]
Babıali Baskını’ndan sonra Enver Bey Bulgar ordusu başka cephelerde savaşmakta olduğundan 22 Temmuz 1913'te hiçbir direnişle karşılamadan Edirne'ye birliklerinin başında girdi. Bu olay ile saygınlığı artan Enver Bey “Edirne Fatihi” ünvanını aldı[5]. Rütbesi albaylığa (18 Aralık 1913) kısa bir süre sonra generalliğe (5 Ocak 1914) yükseltildi[5]. Hemen ardından istifa ettirilen Harbiye Nazırı Ahmet İzzet Paşa’nın yerine Harbiye Nazırı oldu. Bu arada Sultan Mehmet Reşat’ın yeğeni Emine Naciye Sultan ile Baltalimanı'ndaki Damat Ferit Paşa Konağı'nda yapılan düğünle evlenerek “Damad-ı Şehriyar-i” oldu (5 Mart 1914).
Harbiye Nazırlığı [değiştir]
Harbiye Nazırı olduktan sonra orduda bazı düzenlemeler yapan Enver Paşa binden fazla yaşlı subayı ordudan tasfiye etti genç subayları önemli görevlere getirdi[2]. Orduda Fransız modeli yerine Alman stilini uyguladı bir çok Alman subayı Türk ordusunda danışman olarak görevlendirildi. Alaylı subayların çoğunun işine son vedi ordunun gençleşmesini sağladı[5]. Üniformalar değiştirildi; orduda okur yazarlığın artmasına çalıştı ve bunun için “enveriye yazısı” denilen bir alfabe uygulamaya kondu[5]. Mahmut Şevket Paşa'nın suikast sonucu öldürülmesinden sonra kurulan Said Halim Paşa kabinesinde ve onun görevden çekilmesi üzerine 1917'de kurulan Talat Paşa kabinesinde de devam ettiği Harbiye Nazırlığı 14 Ekim 1918’e kadar sürdü.
I. Dünya Savaşı’na Giriş [değiştir]
Harbiye Nazırı Enver Paşa 2 Ağustos 1914’te Rusya’ya karşı gizli bir Türk-Alman ittifak anlaşması imzalanmasında önemli rol oynadı[5] 10 Ağustos’ta Boğazlar’dan girmesine izin verilen iki Alman kruvazörünün 29 Ekim’de Rus çarlığı liman ve gemilerine saldırması için gerekli onayı verdi. 14 Kasım’da Fatih Camii’nde okunan Cihad-ı Ekber ilanı ile devlet resmen I. Dünya Savaşı'na katılmış oldu.


Enver Paşa Kubbetüs Sahra'yı ziyaret ederken (1916)
Sarıkamış Harekatı [değiştir]
Enver Paşa ülke 1. Dünya Savaşı’nda girdikten sonra Harbiye Nazırı olarak askeri harekâtın yönetimini eline aldı. 3. Ordu’nun Doğu Cephesi’nde Rus kuvvetlerine karşı giriştiği Sarıkamış Kış Harekâtı’nın komutanlığını üstlendi. Ocak 1915’te gerçekleşen harekâtta Türk birlikleri tam bir bozguna uğradı. Enver Paşa ordunun komutasını Hakkı Hafız Paşa’ya bırakıp İstanbul’a döndü ve savaş boyunca başka hiçbir cephede komutanlık üstlenmedi[5]. Uzun bir süre İstanbul basınında Sarıkamış hakkında herhangi bir haber veya yayın yapılmasına izin vermedi[6]. 26 Nisan 1915’te Harbiye Nazırlığı’nın yanı sıra Başkomutan Vekili olan Enver Paşa Eylül ayında korgeneralliğe yükseldi[5].
Tehcir Kanunu [değiştir]
1877-1878'deki 93 Harbi sırasında da yerli Ermenilerin Osmanlı'ya karşı yayılmacı Rus ordularının yanında çarpıştığını ve de cephe gerisinde isyanlar çıkarttığını bilen Enver Paşa 2 Mayıs 1915’te Dahiliye Nazırı Talat Paşa’ya gönderdiği gizli telgraf ile isyancı Ermenilerin bölgeden uzaklaştırılmasını istedi[7]. “Ermeni Tehciri” diye anılan uygulama Talat Paşa tarafından başlatıldı ve 27 Mayıs’ta Tehcir Kanunu çıkartılarak yürürlüğe konuldu.

1917’de Kut ül-Amare’de İngiliz Generali Tawnshend’in tutsak alınması ve Kafkasya cephesinde Ruslara karşı elde edilen başarılar üzerine Enver Paşa’nın rütbesi orgeneralliğe yükseltildi[5].
Yurtdışına kaçışı [değiştir]
Filistin Irak ve Suriye’de Osmanlı Ordusu’nun İngilizler karşısında sürekli yenilgiye uğraması üzerine Osmanlı Devleti'nin savaştaki yenilgisi kesinleşti. 14 Ekim 1918’de Talat Paşa kabinesi ateşkes anlaşmalarını kolaylaştırmak için istifa ettiğinde Enver Paşa’nın harbiye nazırlığı görevi de sona erdi. İngilizler'in İttihat ve Terakki üyeleri hakkında yakalatma emri çıkarmasından sonra partili arkadaşlarıyla birlikte bir Alman torpidosuyla[8] yurttan ayrıldı önce Odessa'ya oradan da Berlin'e gitti; daha sonra Rusya'ya geçti. İstanbul’da Divan-ı Harp rütbelerini geri aldı ve gıyabında ölüm cezasına çarptırdı. 1 Ocak 1919'da hükümetçe askerlikten ihraç edildi[2].
İttihat ve Terakki’yi örgütleme çalışmaları [değiştir]
1918-19 kışlarını kimliğini gizleyerek Berlin’de geçiren Enver Paşa İttihat ve Terakki’yi yeniden örgütleme çalışmalarına girdi. Almanya'daki devrimci ayaklanmalara katılmak için Berlin'de bulunan Sovyet siyaset adamı ve gazeteci Karl Radek ile görüştü ve onun davetiyle Moskova'ya gitmek üzere yola çıktı. Ancak üçüncü denemesinde 1920’de Moskova’ya gitmeyi başardı ve orada Sovyet Dışişleri Bakanı Çiçerin’le Lenin'le görüştü. 1-8 Eylül 1920 tarihinde Bakü'de gerçekleşen Doğu Halkları Kongresi'ne Libya Tunus Cezayir ve Fas'ı temsilen katıldı. Ancak kongre önemli sonuçlar getirmedi. Sovyetlerin Türkiye ve başka Müslüman ülkelerdeki milliyetçi hareketleri gerçekten desteklemediği izlenimi alarak Ekim 1920’de Berlin’e döndü. 15 Mart 1921’de Talat Paşa’nın öldürülmesinden sonra İttihat ve Terakki’nin başlıca önderi durumuna geldi.
1921’de tekrar Moskova’ya giden Enver Paşa Ankara Hükümeti’nin Moskova’ya gönderdiği Bekir Sami Bey başkanlığı’ndaki Türk delegeleriyle görüştü. Anadolu’daki Milli Mücadele hareketine katılmak istediyse de kabul edilmedi. TBMM’de bulunan bazı eski ittihatçılar onun Mustafa Kemal Paşa’nın yerini almasını istiyorlardı. Temmuz 1921’de Batum’da bir İttihat ve Terakki Kongresi topladı. 30 Temmuz’da Ankara’ya Yunan saldırısı başlayınca bir kurtarıcı gibi Anadolu’ya girmeyi umut eden Enver Paşa’nın bu umudu Eylül ayında kazanılan Sakarya Meydan Muharebesi ile boşa çıktı.


Enver Paşa'nın Şişli Abide-i Hürriyet'teki mezarı
Turan Devleti Kurma Çabaları [değiştir]
1921 yılının Ekim ayında Orta Asya Müslümanları’nı sömürgeci İngilizlere karşı birleştirme ve bir Turan devleti kurma niyetiyle Teşkilât-ı Mahsusa eski liderlerinden Kuşçubaşı Hacı Sami ve diğer ittihatçılarla birlikte Batum’dan Buhara’ya gitti. Turan Kağanlığı'nı kurmak için büyük uğraşlarda bulundu ve Ruslara’a karşı savaşan Basmacıları örgütlenip Basmacı İsyanı'nı başlamasına destek verdi; fakat sonucu değiştirmesi mümkün olmadı[9].
1922 Şubat’ında komutasında topladığı Basmacı birlikleri ile Duşanbe’yi ele geçirdi ve oradaki Sovyet garnizonunu tutsak aldı[5]. Ardından Horasan üzerine yürüyerek Kızılordu birliklerinin Buhara ve Horasan’dan çekilmelerini istedi. 28 Haziran 1922’deki Kafiran Savaşı’nı yitirdikten sonra dağlara çekilmek zorunda kaldı. 4 Ağustos 1922'de Kurban Bayramı sırasında Tacikistan'da Belçivan yakınlarında Agop Melkovian komutasındaki Bolşevik Ruslara karşı yapılan bir çarpışmada üzerine düşen havan topuyla öldü ve Çeğen köyüne gömüldü[4].
Naaşının Türkiye'ye Getirilmesi [değiştir]

Tacikistan'daki naaşı 1996 yılında Türkiye'ye getirildi ve ölüm yıldönümü olan 4 Ağustos 1996'da Şişli'deki Abide-i Hürriyet Tepesi'nde Talat Paşa’nın yanına defnedildi[10]. Törene dönemin cumhurbaşkanı Süleyman Demirel bakanlar ve Enver Paşa'nın torunları katıldılar.